Ventilatie combineren met een warmtepomp: waar moet je op letten?

Bij het verwarmen, koelen en ventileren van een woning geldt vanuit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) de zogeheten leefzone: het gedeelte van een ruimte waarin mensen zich normaal gesproken bevinden. Dat is een begrensde ruimte die begint op 1 meter afstand van de buitengevel, 20 centimeter van de wanden blijft en loopt tot een hoogte van 1,80 meter. Binnen deze zone moet het binnenklimaat behaaglijk zijn. Nieuwbouwwoningen zijn standaard 2,60 meter hoog. Er is voor bouwers en installateurs dus ruimte buiten die leefzone om ervoor te zorgen dat de installatie goed wordt gepositioneerd, zodat erbinnen wordt voldaan aan de normen. Voor ventilatie geldt in deze leefzone een luchtsnelheid van 0,2 meter per seconde (volgens NEN1087).

Het voldoen aan de voorschriften is een samenspel tussen ventileren en verwarmen. De standaard vandaag - de warmtepomp – verwarmt op lage temperatuur en wordt veelal gecombineerd met vloerverwarming. Dat vormt samen een systeem dat warm water van 30 tot 40 graden door de vloer transporteert om in de warmtevraag van de woning te voorzien.

Een combinatie met een ventilatiesysteem D met warmteterugwinning leidt in de praktijk tot weinig problemen, ziet Louis Nijssen, hoofd engineering en calculatie bij Bemar Ventilatietechniek. “Door het thermisch rendement van de WTW-unit ligt de temperatuur van de ingeblazen lucht redelijk dicht bij de ruimtetemperatuur. Wel moet je te hoge luchtsnelheden voorkomen. Er is een goede roosterselectie noodzakelijk om dat voor elkaar te krijgen.”

Als aan die voorwaarde is voldaan, is de positie van de luchttoevoerroosters van ondergeschikt belang. Er bestaan ingesleten voorkeuren, maar die komen uit de tijd dat WTW-systemen nog een lager technisch rendement hadden.

Bij ventilatiesysteem C - mechanische afvoer en natuurlijke luchttoevoer via gevelroosters – is het samenspel met de warmtepomp en het afgiftesysteem uitdagender. De crux: bij deze combinatie is de vloertemperatuur vaak te laag ten opzichte van de toegevoerde buitenluchttemperatuur, zodat deze onvoldoende wordt opgewarmd, wat kan leiden tot koudeval langs de ramen. Bewoners ervaren dat als tocht. “Bij een buitenluchttemperatuur van 5 graden en lager gaan bewoners klagen, want dan merk je echt dat er koude lucht binnenkomt”, zegt Louis. “Daarboven valt het over het algemeen mee.”

Een mogelijk oplossingen bij deze combinatie is om een iets hogere watertemperatuur in het vloerverwarmingssysteem aan te houden, richting 45 graden. Dat zorgt wél voor een hoger energieverbruik van de warmtepomp. Een andere oplossing is om de slangen van de vloerverwarming langs de gevel dichterbij elkaar te leggen, om een opwaartse stuwing te krijgen van warmere lucht. Extra afgifte toevoegen is ook een optie. Convectoren of laagtemperatuur radiatoren onder de ramen stralen iets meer warmte af dan vloerverarming alleen en heffen de koudeval grotendeels op. “Dat is naar mijn oordeel de enige methode om deze combinatie zo goed mogelijk werkend te krijgen”, zegt Louis. “Als de vloerverwarming de hoofdverwarming is, gaat het meestal fout.”

De handicap bij het samenstellen van de warmtepompinstallatie, het afgiftesysteem en het ventilatiesysteem, is dat er niet één bepalende partij is. De w-installateur, ventilatie-installateur, aannemer en - in het geval van gevelroosters - de kozijnenleverancier: ze leveren allemaal een onderdeel. Dat hoeft geen probleem te zijn, als deze partijen in een zo vroeg mogelijk stadium bij elkaar zitten om de juiste combinatie af te stemmen binnen het gegeven budget van de opdrachtgever. Als ventilatiespecialist pleit Interduct daar dan ook voor.

Louis noemt verder de keuze voor het type glas en het type gevelrooster ook belangrijke in dit samenspel. HR++-glas veroorzaakt in de regel eerder koudestraling dan triple glas. Elektronisch aanstuurbare roosters zijn een methode om de combinatie van laagtemperatuur vloerverwarming met systeem C werkbaar te houden. “Wij adviseren de aannemer of kozijnleverancier altijd om in gesprek te gaan met de leveranciers van gevelroosters. Zij hebben veel kennis over hoe je dat het beste kunt ontwerpen.”

Tot slot: de zomersituatie. In het stookseizoen moet het in huis comfortabel warm kunnen worden. In de zomermaanden ligt de nadruk juist op het buitenhouden van hitte. Een combinatie van een ventilatiesysteem C en een warmtepomp zonder koelfunctie is dan niet ideaal, omdat via de roosters warme lucht naar binnen trekt. Vaak gaat dat gepaard met hogere luchtvochtigheid, wat niet bijdraagt aan het wooncomfort.

Het WTW-systeem is hier in het voordeel, want in de zomerperiode werkt dat omgekeerd: binnenlucht koelt dan de binnenkomende warme lucht af en vertraagt de opwarming van de woning. De onzekere factor in beide gevallen is de zoninstraling. Zonwering is echt noodzakelijk voor een comfortabel binnenklimaat in de zomer, besluit Louis. “Je hebt minder energie nodig om de warmtepomp te laten koelen, omdat je zonwering toepast. Het WTW-systeem zorgt ervoor dat er via ventilatie weinig warmte binnenkomt. Zo kan je op een heel efficiënte manier je woning op een constante temperatuur houden.”

Zowel in de winter- als zomersituatie geldt dus: bij het combineren van een warmtepomp en een mechanisch ventilatiesysteem is de samenwerking tussen vakspecialisten de sleutel tot een goed en comfortabel binnenklimaat.